Thursday, January 30, 2020

လိင္အၾကမ္းဖက္ခံ ရရင္ ဘာဆက္လုပ္ၾကမလဲ။

​

အခုႏွစ္ပိုင္းေတြမွာ လိင္အၾကမ္းဖက္ခံ ရတာကို မၾကာခဏၾကားေနရပါတယ္။ ကေလးေတြေရာ၊ သက္ႀကီးရြယ္အိုေတြေရာ၊ ေယာက္်ားေလး၊ မိန္းကေလးေတြေရာ ၾကားေနရတာပါ။ ဒီကိစၥက မျဖစ္ရင္ေကာင္းပါတယ္။ ျဖစ္လာရင္ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးေတြ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ကာကြယ္နိုင္မွသာ ျပဳက်င့္ခံရသူ (victim)က ႏွစ္ခါ မနစ္နာမွာပါ။ ဒီမွာေတာ့ လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရၿပီးေနာက္  လုပ္ရမယ့္အခ်က္ေတြကို က်န္းမာေရးရႈေထာင့္ေကန ေျပာျပသြားမွာပါ။

(၁) ကိုယ္တြင္းကိုယ္ပဒဏ္ရာမ်ား
အဓမၼက်င့္ခံရတာကို သိသိခ်င္း အရင္ဆုံးလုပ္ရမွာက ေဆး႐ုံကို သြားဖို႔ပါ။ ေရမခ်ိဳးပါနဲ႔။ ေဆး႐ုံကိုတန္းသြားပါ။ ဒါမွ အမႈဖြင့္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ သက္ေသ (သုတ္ရည္)စတာေတြကို စုေဆာင္းနိုင္မွာပါ။ ေနာက္တစ္ခုက ဒဏ္ရာပါ။ ၿခိမ္းေျခာက္ခံထားရလို႔ျဖစ္ျဖစ္၊ ႐ုန္းကန္ထားလို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပြန္းပဲ့ရာ၊ အညိဳအမည္းစြဲရာ၊ အျခားဒဏ္ရာေတြရွိနိုင္ပါတယ္။ ဒါျပင့္ မိန္းမကိုယ္စုတ္ျပဲတာ၊ စအိုစုတ္ျပဲၿပီး အူအတြင္းပိုင္းထိ ဒဏ္ရာရတာ၊ ေသြးထြက္လြန္တာေတြ ရွိနိုင္ပါတယ္။ လိုအပ္ရင္ ခြဲစိတ္ကုသရတာေတြလုပ္ရမွာပါ။ ေနာက္က်သြားရင္ ပိုးဝင္တာ၊ အသက္အႏၲရာယ္ရွိတာေတြ ျဖစ္လာနိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သိသိခ်င္း ေဆး႐ုံကိုသြားၿပီး ေဆးကုသမႈခံယူပါ။

(၂) ကိုယ္ဝန္တားျခင္း
လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ ေနာက္ထပ္စိုးရိမ္ရမွာက ကိုယ္ဝန္ကိစၥပါ။ ျမန္မာျပည္မွာ လိင္အၾကမ္းမႈေၾကာင့္ ရလာတဲ့ ကိုယ္ဝန္ကို တရားဝင္ဖ်က္ခ်ခြင့္မျပဳေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ကို ႀကိဳတားရမွာပါ။ မတားနိုင္တဲ့အခါ အသက္ငယ္ငယ္ေလးနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရတာ၊မလိုခ်င္တဲ့ ကိုယ္ဝန္ျဖစ္တဲ့အတြက္ ေမြးၿပီးတဲ့အခါ ကေလးစြန႔္ပစ္တာ၊ ကိုယ္ဝန္မလိုခ်င္လို႔ ဖ်က္ခ်တဲ့အခါမွာလည္း ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးေတြ ခံစားရတာ စတာေတြ ရွိလာနိုင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ အေရးေပၚတားေဆးသုံးရမွာပါ။ ေစာေစာသုံးနိုင္ေလ ပိုထိေရာက္ေလပါ။ ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္းကေန ငါးရက္အတြင္း ေသာက္နိုင္ပါတယ္။ ငါးရက္ေက်ာ္သြားရင္ေတာ့ ေဆးေသာက္လို႔ အက်ိဳးမရွိေတာ့ပါဘူး။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ ရာသီေပၚမေပၚေစာင့္ၾကည့္ရေတာ့မွာပါ။ အေရးေပၚတားေဆးကေတာ့ တစ္လုံးေဆးရွိသလို၊ႏွစ္လုံးေဆးလည္းရွိပါတယ္။ ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ၿပီး ေသာက္ပါ။

(၃) လိင္မွတဆင့္ကူးစက္တတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား
လိင္အၾကမ္းဖက္သူကေန တိုက္ရိုက္ကူးစက္တာပါ။ အျဖစ္မ်ားတဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့

-Chlamydia

-ဆီးပူေညာင္းက် /ဂနိုေရာဂါ

–ဆစ္ဖလစ္

-Trichomoniasisတို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေတြနဲ႔ ပတ္သတ္လို႔ ကူးစက္ထားျခင္း ရွိမရွိ ေဆးစစ္ခ်က္ေတြ ျပဳလုပ္ရမွာပါ။ လိုအပ္ရင္ေတာ့ ပိုးသတ္ေဆးႀကိဳေသာက္တာမ်ိဳးေတြ လုပ္ရပါမယ္။

(၄) HIV
ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ HIVပါ။ HIVရဲ့ လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ႏႈန္းက မိန္းမကိုယ္ကေနဆိုရင္ ၀.၁ရာခိုင္ႏႈန္း၊ စအိုကေနဆိုရင္ ၂ရာခိုင္ႏႈန္းပါ။ ျဖစ္ႏႈန္းနည္းတယ္ဆိုေပမယ့္ ျဖစ္လာရင္ မေကာင္းပါဘူး။ ဒီ့အတြက္ post exposure prophylaxis (PEP)ဆိုၿပီး ေရာဂါပိုးနဲ႔ ထိေတြ႕ၿပီးေနာက္ ကာကြယ္ျခင္းဆိုတဲ့ နည္းလမ္းတစ္ခုရွိပါတယ္။ ဒါမတိုင္ခင္ အရင္ဆုံး ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပးတာေတြ၊ ေဆးစစ္တာေတြလုပ္ရမွာပါ။ ျဖစ္လာနိုင္တဲ့ အေျခအေန​ေတြကို ေသေသခ်ာခ်ာရွင္းျပၿပီး PEPကုသမႈ ခံမခံကိုေတာ့ လူနာကပဲ ဆုံးျဖတ္ရမွာပါ။

(၅) အသည္းေရာင္အသားဝါဘီပိုး
လိင္အၾကမ္းဖက္မႈခံရၿပီးေနာက္ ကူးစက္နိုင္တဲ့ေရာဂါထဲမွာ အသည္းေရာင္အသားဝါဘီပိုးလည္း ပါပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကာကြယ္ေဆးမထိုးရေသးတဲ့သူဆိုရင္ ထိုးဖို႔လိုပါတယ္။ လိုအပ္ရင္ hepatitis B immune globulin လို႔ေခၚတဲ့ ေဆးပါထိုးရပါမယ္။

(၆) စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးျခင္း
လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရသူေတြက အခ်ိန္ေတာ္ေတာ္ၾကာေအာင္ ဒါပဲပတ္သတ္ၿပီး စိတ္ထဲမွာ ခံစားေနတတ္ပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ရတာ သူ႔ေၾကာင့္၊ သူအ ေနအထိုင္မတတ္လို႔ဆိုၿပီး ကိုယ့္ကိုယ္ကို အျပစ္တင္တတ္ပါတယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္က ဖိအားေပးရင္ ပိုဆိုးပါတယ္။ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေသေၾကာင္းႀကံစည္တာ၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေရာဂါေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ စိတ္က်န္းမာေရးအထူးကုနဲ႔ ျပသၿပီး ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးၿပီး လိုအပ္တဲ့ ကုသမႈေတြ ခံယူရမွာပါ။ သူေျပာတာကို စိတ္ရွည္ရွည္နားေထာင္ေပးပါ။ ဒီလိုျဖစ္ရတာ သူ႔ေၾကာင့္မဟုတ္ေၾကာင္း ရွင္းျပေပးပါ။ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးတာအျပင္ မိသားစုရဲ့ အားေပးမႈ၊ ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ့ ေဖးမမႈလည္းလိုပါတယ္။ တစ္ေယာက္တည္း ပစ္မထားပါနဲ႔။ အျပစ္သူတစ္ေယာက္လိုမဟုတ္ဘဲ ေရွ႕ဆက္ၿပီး သာမန္လူအတိုင္း ေနနိုင္ေအာင္ ဝိုင္းၿပီးကူညီေပးၾကရပါမယ္။

CREDIT Hellosayarwon